Efsane nereden çıkıyor?

Endişe genellikle şu zincirden doğar: kişi kreatin kullanır, kan tahlili yaptırır, "kreatinin" değerinin yükseldiğini görür ve bunu böbrek hasarı sanır. Mantık makul görünüyor ama bir adımı eksik.

Kreatinin yükselmesi neden çoğu zaman hasar değil?

Kreatin, vücutta doğal olarak bir miktar kreatinine dönüşür. Kreatinin ise böbrek tahlillerinde bakılan bir belirteçtir. Dışarıdan kreatin aldığınızda, ölçülen bu maddenin kaynağı artar, dolayısıyla kandaki değer hafifçe yükselebilir. Yani yükselen rakam, çoğu zaman böbreğin süzme kapasitesinin bozulduğunu değil, test edilen maddenin girdisinin arttığını yansıtır.

Bir derleme bunu net biçimde ifade eder: büyük miktarda kreatin alımı kreatinin değerini yanlış biçimde yükseltebilir ve sağlıklı genç yetişkinlerde bu artış son derece sınırlıdır (Pline & Smith, 2005). Bu yüzden sporcularda kreatinin tek başına yorumlanırken bu etki göz önünde bulundurulur; daha az etkilenen belirteçler (örneğin sistatin C) daha güvenilir bir resim verir.

Kontrollü çalışmalar ne diyor?

Sağlıklı erkeklerde 3 ay boyunca yüksek doz (günde yaklaşık 10 gram) kreatin verilen randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada, glomerüler süzme hızını daha hassas yansıtan sistatin C değerinde kötüleşme görülmedi; aksine değer düştü. Sonuç: 3 aylık yüksek doz kreatin sağlıklı kişilerde böbrek işlev bozukluğu oluşturmadı (Gualano ve ark., 2008).

Kısa (5 gün), orta (haftalar) ve uzun süreli (5 yıla varan) kullanımı küçük sporcu gruplarında inceleyen bir derleme de klerens ve idrar protein atılımı yöntemleriyle izlenen böbrek fonksiyonunda olumsuz etki bulmadı (Poortmans & Francaux, 2000). Sporcu ve vücut geliştirenlerdeki amino asit türevi takviyeleri değerlendiren daha yeni bir derleme de günde 5 ila 30 gram aralığındaki kreatinin, altta yatan böbrek hastalığı olmayan bireylerde böbrek fonksiyonu üzerinde zararlı etkisi görünmediği sonucuna vardı (Davani-Davari ve ark., 2018).

Dürüst sınırlar

• Bu kanıt sağlıklı böbrek içindir. Önceden böbrek hastalığı olanlarda, tek böbrekle yaşayanlarda ya da böbreği etkileyen ilaç kullananlarda durum farklıdır; bu gruplarda güvenliği inceleyen yeterli çalışma yoktur.
• Çok uzun yıllara (onlarca yıl) yayılan kullanımın etkilerini gösteren büyük çalışmalar hâlâ sınırlıdır. "Zarar görülmedi" demek, "her senaryoda garanti" demek değildir.
• Doktorunuza kreatin kullandığınızı söyleyin. Kreatinin değerini yorumlarken bu bilgi, gereksiz bir alarmın önüne geçer.
• Daha yüksek doz "daha iyi" demek değildir. Biyoloji doygunluğa ulaşır; önerilen dozda kalmak hem mantıklı hem yeterlidir.

Kaynaklar

Aşağıdaki makaleler PubMed üzerinden alınmıştır.

1. Pline KA, Smith CL. The effect of creatine intake on renal function. Ann Pharmacother. 2005. https://doi.org/10.1345/aph.1E628
2. Gualano B, ve ark. Effects of creatine supplementation on renal function: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Eur J Appl Physiol. 2008. https://doi.org/10.1007/s00421-007-0669-3
3. Poortmans JR, Francaux M. Adverse effects of creatine supplementation: fact or fiction? Sports Med. 2000. https://doi.org/10.2165/00007256-200030030-00002
4. Davani-Davari D, ve ark. The Renal Safety of L-Carnitine, L-Arginine, and Glutamine in Athletes and Bodybuilders. J Ren Nutr. 2018. https://doi.org/10.1053/j.jrn.2018.08.014

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlık durumunuza özel kararlar için hekiminize veya eczacınıza danışın. Bir hastalığın teşhis, tedavi veya iyileştirilmesi amacı taşımaz.